Daş və betonda duz çıxıntıları: səbəbləri və təmizlənməsi

Fasadda duz çıxıntıları (şoran) — rütubətin daşın, betonun, hörgünün və ya məhlul tikişinin içindən səthə çıxardığı duzların ağ və ya bozumtul ərpidir. Su buxarlanır, duzlar kristallaşır — və üzlükdə ləkələr, axıntılar və qabıq yaranır.

Əsas başa düşülməli olan: duz çıxıntıları daşın özünün qüsuru deyil, suyun hərəkətinin simptomudur. Rütubət üzlükdən daxil olub buxarlanmağa davam etdikcə, ərp istənilən təmizləmədən sonra qayıdacaq. Buna görə əvvəlcə rütubət və duz mənbəyi tapılır, sonra ərp süxura uyğun üsulla təmizlənir və yalnız bundan sonra səth qorunur.

Məqalə təbii daş, beton, şüşə liflə armaturlanmış beton (GFRC) və kərpic üzlüklü binaların sifarişçiləri və istismar xidmətləri, həmçinin qəbul zamanı texniki nəzarət üçün faydalıdır. Süxurlar üzrə ümumi icmal — Fasad və interyer üçün təbii daş bölməsində.

Duz çıxıntılarının yaranması üçün eyni anda üç şərt lazımdır: həll olan duzlar, onları həll edib daşıyacaq su və səthdən buxarlanma. Hər hansı birini aradan qaldırın — ərp yaranmayacaq. Əsas mənbələr:

• Sement məhlulları və yapışqanlar. Sement bərkiyərkən kalsium hidroksid yaranır; su onu səthə çıxarır, orada karbon qazı ilə reaksiyaya girir və kalsium karbonata çevrilir — duz çıxıntılarının ən davamlı növü.

• Təzə beton və hörgü. Tikintidən sonrakı ilk ildə ilkin duz çıxıntıları tipik mənzərədir: konstruksiyadan texnoloji rütubət çıxır.

• Qrunt rütubəti. Kəsici hidroizolyasiya olmadan su sokol boyu kapilyar yolla qalxır və qruntdan duzlar gətirir.

• Buzlanma əleyhinə reagentlər. Səkilərdən sıçrayan su sokolu və pillələri xloridlərlə doydurur.

• Sızmalar. Düzgün olmayan su tökənlər, hermetik olmayan parapetlər, damcı tutanların olmaması — su üzlüyü müntəzəm olaraq eyni xətlər üzrə basır.

• Daşın özü. Bəzi məsaməli süxurlarda həll olan birləşmələr olur, lakin bu, xarici mənbələrdən daha seyrək rast gəlinir.

Duz çıxıntılarını uzunmüddətli necə təmizləməyi anlamaq üçün əvvəlcə «su haradandır» sualına cavab verirlər. Ləkələrin forması ipucu verir: sokol boyu zolaq — kapilyar sorulma, pəncərə altlığının altında axıntılar — su tökən, plitələrin ətrafında konturlar — məhlul tikişləri.

Profilaktika layihə və quraşdırma mərhələsində nəzərdə tutulur — bu, illərlə fasadı yumaqdan ucuzdur.

1. «Yaş» quraşdırma əvəzinə havalandırılan asma sistem. Daş, GFRC və ya keramoqranit hava boşluğu ilə alt sistemdən asıldıqda, üzlüklə divar arasında əhəngin yuyulduğu məhlul olmur. Bu, üzlükdə duz çıxıntıları riskini azaltmağın əsas konstruktiv üsuludur.

2. Sokolun kəsici hidroizolyasiyası və suyun binadan uzaqlaşdırılması: bina ətrafı səki, maillik, novlar.

3. Fasadda su axıdılması. Üzlük müstəvisindən kənara çıxan və damcı tutanlı su tökənlər, örtülü parapetlər, birləşmələrin hermetikləşdirilməsi.

4. Az duz verən materiallar. Daşın «yaş» döşənməsi üçün — təbii daş üçün nəzərdə tutulmuş yapışqan və dolğular; hörgü üçün — sərbəst əhəng miqdarı azaldılmış məhlullar.

5. Tikinti meydançasında saxlama. Plitələr altlıqlarda, örtük altında, qrunt üstündə deyil: bir ay gölməçədə qalmış daş fasada artıq duzlarla doymuş halda gələcək.

6. Hidrofobizasiya — məsaməli daşın bütün üzləri quraşdırmadan əvvəl.

Təmizləmə üsulu duzların növündən və süxurdan asılıdır.

İstənilən üsul üçün qayda — sınaq sahəsidir. Təmizləmədən sonra səth yuyulur, tam qurumağa imkan verilir və yalnız sonra hidrofobizasiyanın lazım olub-olmadığına qərar verilir. Nəzarətsiz yüksək təzyiqli yuma yumşaq süxurlara və tikişlərə zərər verə bilər.

Yeni binada ilkin duz çıxıntıları çox vaxt öz-özünə keçir: texnoloji rütubət çıxır, məhluldakı sərbəst duz ehtiyatı tükənir və bir-iki təmizləmədən sonra ərp artıq yaranmır. Əgər o qayıdırsa, deməli, daimi su mənbəyi var. Tipik hallar:

• Hər qışdan sonra sokolda — qruntdan kapilyar sorulma və ya səkidən reagentlər.

• Yamacların və su tökənlərin altında — su hermetik olmayan birləşmələrdən üzlüyün arxasına keçir.

• Plitələrin konturu boyu — «yaş» quraşdırmada tikişlərdən və ya yapışqan qatından məhlul yuyulur.

• Parapet və karnizlərdə — qoruyucu önlük yoxdur, üfüqi səthlər daim islanır.

• Düzgün olmayan təmizləmədən sonra — ərp su ilə yuyulub, duzlar dərinə gedib və yenidən çıxıb.

Belə hallarda su axıdılması təmir edilmədən təkrar təmizləmə faydasızdır. Əvvəlcə rütubət mənbəyi aradan qaldırılır, sonra səth təmizlənir və qorunur.

Duz çıxıntılarından qoruma — üzlükdən keçən suyun miqdarının azaldılmasıdır. Səbəblər aradan qaldırıldıqdan və təmizləmədən sonra məsaməli daş, beton və tikişlər silan və ya siloksan əsaslı buxarkeçirən hidrofobizatorla emal olunur. O, yağış suyunun hopmasına imkan vermir, lakin konstruksiyadakı rütubətin buxar şəklində çıxmasına imkan verir — duzları ön səthə daşımadan.

Nə etmək olmaz: fasadı təbəqə yaradan laklar və boyalarla örtmək. Təbəqə rütubəti bağlayır, duzlar onun altında kristallaşır və örtük səth qatı ilə birlikdə qopur. Quru, təmizlənmiş səth emal edilməlidir; quraşdırmadan əvvəl emalda — plitənin bütün üzləri, tinlər daxil. Tərkiblər və dövrilik barədə ətraflı — təbii daşın qorunmasına dair məqalədə.

TECHNOFORMA şüşə liflə armaturlanmış beton (GFRC), təbii daş və keramoqranit üzlüyü havalandırılan asma sistemlərə quraşdırır: öz montaj strukturu alt sistemi, istilik izolyasiyasını və panelləri qurur. Bu üsul üzlüyün arxasında məhlul qatı nəzərdə tutmur — «yaş» quraşdırmada duz çıxıntılarının əsas mənbəyi. Daşla nümunə — Kislovodskdakı «Dinastiya» klub evi (GFRC 6 000 m², qranit 700 m², keramoqranit 700 m²), GFRC-dən iri yaşayış fasadı nümunəsi — Mahaçqaladakı «Dominanta» yaşayış kompleksi.

Digər obyektlər — TECHNOFORMA layihələri bölməsində. Daşın haradan tədarük edildiyi və anbarın necə qurulduğu barədə — Daş idxalı: Hindistan, Türkiyə, Çin, İran məqaləsində.