Şərq üslubunda fasadlar: tağlar, ornamentlər, daş

Şərq üslubunda fasad İslam, fars, ərəb və Orta Asiya memarlıq ənənələrinə əsaslanan memarlıqdır: şiş və nalvari tağlar, dərin qalereyalar və lociyalar, oymalı barmaqlıqlar, həndəsi və bitki ornamenti, açıq rəngli daş. Belə fasad həm dekorativ, həm də funksionaldır — günəşdən və həddindən artıq qızmadan qoruyur.

Seçimin əsas meyarı ornamentin dəqiqliyi və iqlimə uyğunluqdur: mürəkkəb naxış keyfiyyətlə təkrarlanmalı, materiallar isə yerli şəraitə — istər cənub istisi, istərsə də kontinental qışlar olsun — davam gətirməlidir. Üslub mehmanxanalar, yaşayış kompleksləri, ictimai və dini binalar, fərdi iqamətgahlar üçün seçilir. Bütün elementlərin icmalı — Fasadın memarlıq dekoru bölməsində.

Şərq üslubu toplu anlayışdır. Məğribin, İranın, Orta Asiyanın, Osmanlı imperiyasının və Qafqazın memarlığı nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqlənir, lakin fasadların ümumi cizgiləri var:

• Tağlı açırımlar — pəncərələrin, girişlərin və qalereyaların şiş, nalvari, çoxləçəkli, qayıqvari tağları.

• Portal (peştaq) — düzbucaqlı çərçivədə girişin hündür tağlı taxçası, çox vaxt zəngin ornamentlə.

• Oymalı barmaqlıqlar (məşrəbiyyə, pəncərə-şəbəkə) — pəncərələrdə və eyvanlarda naxışlı ekranlar.

• Ornament — həndəsi (girih), bitki (islimi), xəttatlıq.

• Günbəzlər və minarəyəbənzər qüllələr — ictimai və dini binalarda, bəzən mehmanxanalarda aksent kimi.

• Daxili həyətlər və qalereyalar — fasad təkcə çölə deyil, həyətə də yönəlib.

• Açıq rəngli daş və suvaq — rəngli aksentlərlə: kaşılar, mozaika, rəsm.

Ərəb üslublu fasad adətən daha yastı barmaqlıqlar və kar divarlarla, fars üslubu — zəngin portallar və kaşılarla, Orta Asiya üslubu isə miqyaslı portallar və günbəzlərlə fərqlənir.

Tağ şərq fasadının əsas struktur motividir. O, pəncərələrin, girişlərin, qalereyaların və taxçaların formasını müəyyən edir. Layihələndirmədə nəzərə alınır:

• Tağın forması — üslub ondan asılıdır: şiş tağ fars və Osmanlı ənənəsinə, nalvari — Məğrib, çoxləçəkli — Əndəlus ənənəsinə daha yaxındır.

• Çərçivələnmə — arxivolt, portal çərçivəsi, ornamentli haşiyə.

• Dərinlik — qalereya və lociya tağları kölgə yaradır və günəşdən qoruyur.

Barmaqlıqlar günəşdən qorunma, havalandırma və məxfilik funksiyalarını yerinə yetirir. Müasir binalarda onlar hazırlanır:

GFRC tağ elementləri — arxivoltlar, çərçivələr, qalereya sütunları — qəliblərdə hazırlanır; fasadda təkrarlandıqda bir qəlib bütün seriyaya xidmət edir.

Fasadda şərq ornamenti bir neçə üsulla icra olunur: relyef, oyma, mozaika, kaşılar, naxışlı perforasiya. Əsas tiplər:

• Girih — ciddi simmetriya qaydaları üzərində qurulmuş ulduzlardan və çoxbucaqlılardan həndəsi naxış.

• İslimi — bir-birinə hörülən gövdələrdən, yarpaqlardan və spirallərdən bitki ornamenti.

• Xəttatlıq — frizlər və portallar çərçivəsində yazılar.

• Müqərnəslər — taxçalarda və karnizlərin altında «stalaktitvari» özəkli tağlar.

Ornament üçün qurulmanın dəqiqliyi vacibdir: təkrarlanan modulun səhv icra olunmuş birləşməsi dərhal nəzərə çarpır. GFRC istehsalında ornamentli panel naxışı qırılmadan qonşu panellərlə birləşən təkrarlanan modul kimi layihələndirilir. Master-model dəqiq rəqəmsal həndəsə üzrə hazırlanır, qəlib isə eyni məmulatlar buraxmağa imkan verir.

Ornamentin relyefi qavrayış məsafəsinə hesablanır: giriş səviyyəsində xırda işlənmə, yuxarı mərtəbələrdə isə iriləşdirilmiş naxış və daha dərin kölgələr uyğundur.

Ənənəvi olaraq şərq fasadları yerli daşdan, kərpicdən, gildən və kaşı və mozaika əlavələri olan suvaqdan tikilirdi. Bu gün əsas materiallar:

• Təbii daş — əhəngdaşı, qumdaşı, balıqqulağı daşı, travertin, mərmər, qranit. «TECHNOFORMA» Dağıstan daşları ilə işdə böyük təcrübəyə malikdir, daşı Hindistan, Türkiyə, Çin və İrandan idxal edir və həm yumşaq süxurları (qumdaşı, balıqqulağı daşı, dolomit, əhəngdaşı), həm də bərk süxurları emal edir.

• GFRC — tağlar, sütunlar, portallar, naxışlı barmaqlıqlar və ornamentli panellər üçün; daşdan daha az çəki ilə mürəkkəb həndəsəni təkrarlamağa imkan verir. Şirkətin məlumatına görə, GFRC yanmır (NG sinfi) və şaxtaya davamlıdır.

• Keramika və kaşılar — rəngli aksentlər üçün.

• Metal — barmaqlıqlar, məhəccərlər, günbəz örtükləri.

Müstəvilər üçün daşın və mürəkkəb dekor üçün GFRC-nin birləşməsi ağlabatan müddətlərdə və konstruksiyaya ağlabatan yüklə autentik görünüş əldə etməyə imkan verir.

Şərq memarlığı isti iqlimdə doğulub və onun bir çox üsulları — dərin qalereyalar, barmaqlıqlar, açıq rəngli divarlar — günəşdən qorunmağa yönəlib. Üslubu başqa regionlara köçürərkən yerli şəraiti nəzərə almaq lazımdır.

• Rusiyanın cənubu, Qafqaz. Üslubun üsulları təyinatı üzrə işləyir: kölgələndirmə, havalandırma, açıq üzlük. Ultrabənövşəyi şüalara, temperatur dəyişmələrinə, dağlıq rayonlarda isə şaxtalara davamlılıq vacibdir.

• Orta zolaq və Sibir. Əsas amil şaxtaya davamlılıq və su hopdurmadır. Dərin relyefli ornamentdə meyillər və damcıtutanlar olmalıdır ki, su və qar üfüqi səthlərdə qalmasın.

• Dənizkənarı rayonlar. Bərkitmə elementlərinin korroziyadan müdafiəsi və duzlara davamlı materiallar lazımdır.

Yumşaq məsaməli süxurlar (balıqqulağı daşı, bəzi əhəngdaşı və qumdaşı növləri) gözəldir, lakin tez-tez donma dövrləri olan regionlarda hidrofobizasiya və konkret yatağın şaxtaya davamlılığının yoxlanılmasını tələb edir. Belə şəraitdə GFRC və sıx daş süxurları daha etibarlıdır. Dəqiq xüsusiyyətlər — məmulatın pasportunda və ya sınaq protokolunda.

Şirkətin obyektlərindən mövzuya ən yaxını Manas qəsəbəsindəki (Dağıstan) «Al-Qasr» mehmanxana kompleksidir: 11 mərtəbəli 4 korpus, 24 000 m² GFRC, layihələndirmə və montaj. Miqyaslı element seriyası Qroznıdakı «Dubay evləri» yaşayış kompleksi üçün icra edilib — 30 korpus, 70 000 m² GFRC.

Bütün obyektlər — TECHNOFORMA layihələri bölməsində. Kataloqdan elementləri fasadın miqyasına görə necə seçmək barədə — Kataloq üzrə dekoru necə seçməli və miqyasda necə səhv etməməli məqaləsində.