Fasad karnizləri: növlər, ölçülər və materiallar

Fasad karnizləri divarı tamamlayan və ya mərtəbələri ayıran, yağış suyunu fasad müstəvisindən kənarlaşdıran və binanın memarlıq xarakterini müəyyən edən üfüqi çıxıntılı elementlərdir. Yerləşməsinə görə onlar tac (dam altında), mərtəbələrarası və pəncərəaltı/pəncərəüstü karnizlərə, formasına görə isə klassik profilli və müasir lakonik karnizlərə bölünür.

Karnizin seçilməsinin əsas meyarı çıxıntı, çəki və bərkitmə üsulunun nisbətidir: çıxıntı nə qədər böyükdürsə, konsol yükü bir o qədər yüksəkdir və gömülü hissələr və kronşteynlər bir o qədər ciddi olmalıdır. İkinci meyar materialdır: çoxmərtəbəli binalar üçün yanmayan və uzunömürlü həllər lazımdır.

Məqalə memarlar, konstruktorlar və sifarişçilər üçündür. Bütün dekor elementləri Fasadın memarlıq dekoru bölməsindədir.

Fasad karnizi iki funksiyanı yerinə yetirir — texniki və memarlıq.

• Sudan mühafizə. Karniz fasad boyu axan suyu divardan kənarlaşdırır, aşağıdakı üzlüyü, tikişləri, pəncərələri və soklu qoruyur. Bunun üçün üst hissə xaricə maili edilir, altda isə damcıtökən (göz yaşı) olur ki, su ondan qopur və geri axmır.

• Günəşdən və yağıntılardan mühafizə. İri tac karnizi yuxarı mərtəbələrə qismən kölgə salır və divarın üstünü qoruyur.

• Fasadın bölünməsi. Karniz binanı vizual olaraq tamamlayır və ya onun hissələrini ayırır: sokl, əsas həcm, attik.

• Üslub. Karnizin profili üslubu dərhal müəyyən edir: klassika, art-deko, neoklassika, müasir minimalizm.

Klassik memarlıqda karniz antablementin friz və arxitrav üzərindəki yuxarı hissəsidir. Müasir praktikada o, çox vaxt ayrıca, sadələşdirilmiş şəkildə istifadə olunur, lakin prinsip — maillik və damcıtökənli çıxıntılı profil — qorunur.

Tac karnizi fasadı dam və ya parapet altında tamamlayır. Bu, binanın ən iri karnizidir: çoxmərtəbəli evlərdə onun çıxıntısı və hündürlüyü ona uzaq məsafədən və aşağıdan baxılacağı nəzərə alınaraq təyin edilir. Tac karnizini çox vaxt friz, modulyonlar (kronşteyn-konsollar) və dentikullar (dişciklər) müşayiət edir, onun üzərində isə parapet və ya balüstrada yerləşə bilər.

Mərtəbələrarası karniz (qurşaq) fasadı hündürlüyə görə bölür — məsələn, stilobatı və ya ilk mərtəbələri əsas həcmdən ayırır. Onun çıxıntısı daha kiçikdir, lakin eyni cür işləyir: suyu kənarlaşdırır və üfüqi xətti vurğulayan kölgə yaradır.

Ayrıca pəncərəüstü və pəncərəaltı karnizlər fərqləndirilir — açırımların üstündə və altında kiçik profillər. Pəncərəüstü karniz (sandrik) yuxarı yan divarı və çərçivəni axan sudan qoruyur, pəncərəaltı karniz açırımın altını tərtib edir və nov ilə birlikdə işləyir. Çoxmərtəbəli binalarda belə elementlər yüzlərlədir, buna görə onların profili unifikasiya edilir.

Karnizin profili sadə elementlərdən ibarətdir: rəfcik, dörddəbir val, içəri əyri profil (vıkrujka), sima, kabluçok, astraqal. Onların birləşməsi və proporsiyaları üslubu müəyyən edir. Klassik orderlərdə antablement hissələrinin və karnizin çıxıntısının nisbətləri modulla — sütunun radiusu və ya diametri ilə əlaqəlidir; neoklassik fasadlar layihələndirilərkən bu proporsiyalar binanın hündürlüyünə və miqyasına uyğunlaşdırılır.

Çıxıntı karnizin divar müstəvisindən irəli çıxdığı məsafədir. Ondan asılıdır:

• suyun kənarlaşdırılmasının effektivliyi və karnizin saldığı kölgə;

• bərkitməyə konsol yükü;

• profilin yerdən görünməsi.

Fasad karnizlərinin ölçüləri layihə üzrə fərdi təyin edilir: fərdi ev və 15 mərtəbəli yaşayış kompleksi üçün profilin hündürlüyü və çıxıntısı dəfələrlə fərqlənir. Çıxıntının və bərkitmənin hesablanmasının ətraflı təhlili — ayrıca məqalədə.

Praktik üsul — profili fasadın 3D modelində real baxış nöqtəsindən yoxlamaq: çertyojda balanslı görünən səkidən «yastı» və ya, əksinə, ağır görünə bilər. Hündür binalarda tac karnizləri üçün profil adətən iriləşdirilir, xırda elementlər isə çıxarılır — onlar yerdən oxunmur və yalnız su və çirk yığılan yerləri artırır.

Fasad karnizləri üçün bir neçə materialdan istifadə olunur:

• GFRC — çoxmərtəbəli binalar üçün əsas variant: istənilən mürəkkəblikdə içiboş nazik divarlı profil, NG yanıcılıq sinfi (istehsalçının məlumatına görə), alt sistemə və ya divara gömülü hissələrlə bərkitmə. Mülayim çəki ilə böyük çıxıntılar etməyə imkan verir.

• Təbii daş — uzunömürlü, lakin ağır; böyük çıxıntılarda güclü bərkitmə tələb edir. Azmərtəbəli və nümayəndəlik binalarında, sokllarda, girişlərdə tətbiq olunur.

• Monolit və ya yığma beton — daşıyıcı konstruksiyalarla birlikdə yerinə yetirilən karnizlər üçün.

• Poliuretan və örtüklü penopolistirol — fərdi və azmərtəbəli evlər üçün yüngül və büdcə həlləri, lakin yanıcıdır; tətbiq məhdudiyyətləri yanğın təhlükəsizliyi tələblərindən asılıdır.

• Metal — müasir lakonik karniz-talvarlar üçün.

Hündürlükdə iri çıxıntılar üçün kombinasiya səmərəlidir: daşıyıcı metal karkas və ya konsollar və profili formalaşdıran GFRC üzlük.

GFRC karnizləri üçün elementin uzunluğu vacibdir: uzun düz sahələr daşınma və montaj üçün rahat xətti seksiyalara bölünür, künc elementləri ayrıca olur. Beləliklə bir qəlib binanın bütün perimetrinə xidmət edir, birləşmələr isə əvvəlcədən müəyyən edilmiş yerlərə düşür.

Bərkitmə üsulu çəkidən, çıxıntıdan və əsasdan asılıdır:

1. Alt sistemə gömülü hissələrlə — havalandırılan fasadlar üçün; karniz örtükdə və ya divarda bərkidilmiş kronşteynlərə asılır.

2. Konsol kronşteynlərə və ya karkasa — böyük çıxıntılar üçün; metal konsollar yükü qəbul edir, GFRC qabıq profili formalaşdırır.

3. Divara ankerlərlə — daş və monolit divarlarda kiçik karnizlər üçün.

4. Yapışqan və dübellərlə — yalnız azmərtəbəli evlərdə yüngül polimer elementlər üçün.

Suyun kənarlaşdırılması düyünün ayrılmaz hissəsidir. Karnizin yuxarı üzü divardan maili edilir; böyük çıxıntılar üçün o, əlavə olaraq üzlük altında divara birləşən metal novla örtülür. Alttakı damcıtökən suyun alt müstəvi boyunca fasada geri axmasına imkan vermir. Elementlər arasındakı tikişlər hermetikləşdirilir və ya üstlüklərlə örtülür ki, su içiboş profilin içinə düşməsin.

Bərkitmə öz çəkisinə, yuxarı üzə qar yükünə və binanın künclərində mənfi təzyiq (sorma) daxil olmaqla külək yüklərinə hesablanır.

TECHNOFORMA müxtəlif miqyaslı yaşayış obyektlərində GFRC üzlüyü və elementlərini layihələndirir və quraşdırır. Məsələn, Çerkesskdə «Na Sovetskoy» yaşayış kompleksində (15 mərtəbə) 6 000 m² GFRC, «Zolotıye peski» yaşayış kompleksində (11 mərtəbə) — 7 500 m² yerinə yetirilib.

Bütün obyektlər TECHNOFORMA layihələri bölməsindədir. Çıxıntını necə hesablamaq və bərkitməni necə seçmək — Karnizin çıxıntısı: necə hesablamalı və bərkitməli məqaləsində.