GFRC üçün qəliblər: silikon, plastik, taxta

Şüşə liflə armaturlanmış beton (GFRC) üçün qəliblər qarışığın məmulatın son həndəsəsini və fakturasını aldığı matrislərdir. Onlar silikon və poliuretandan (relyef və faktura üçün), plastik, şüşə plastik və orqşüşədən (hamar və iri səthlər üçün), laminatlı fanera və taxtadan (sadə həndəsə və kiçik seriyalar üçün), həmçinin kütləvi buraxılış üçün metaldan hazırlanır.

Qəlib materialının seçiminin əsas meyarı relyefin mürəkkəbliyi ilə seriyanın ölçüsünün birləşməsidir: altkəsiklər və xırda detallar nə qədər çoxdursa, elastik qəlib bir o qədər lazımdır; eyni məmulatlar nə qədər çoxdursa, yüksək dövriyyəli möhkəm qəlib bir o qədər sərfəlidir.

Məqalə məmulatların müddət və dəyərinin nədən ibarət olduğunu anlamalı olan memarlar, sifarişçilər və texnoloqlar üçündür. Material haqqında ümumi məlumat — Şüşə liflə armaturlanmış beton: material və texnologiya bölməsində.

GFRC üçün tətbiq olunan əsas qəlib növləri:

Praktikada qəliblər çox vaxt birləşdirilir: faneradan və ya şüşə plastikdən sərt karkas və üz səthində fakturalı silikon içlik. Daş və ya taxta teksturalı beton matrisləri də silikon və ya poliuretandan hazırlanır — onları təbii nümunədən götürürlər.

Ayrıca tip — açıq və qapalı qəliblər. Açıq qəlib bir üz səthli matrisdir, qarışıq ona püskürdülür və ya qatlarla qoyulur; məmulatın arxa tərəfi əllə formalaşdırılır, orada qabırğalar və gömmə detallar quraşdırılır. Qapalı qəlibin puansonu var və tamamilə tökülür — beləliklə hər iki tərəfi görünən məmulatlar alınır, məsələn, balyasinalar, güldanlar, çəpər elementləri.

Master-model gələcək məmulatın etalonudur, qəlib ondan götürülür. Onu hazırlayırlar:

• ÇPİ (CNC) dəzgahında frezləmə ilə 3D model üzrə — model penoplastından, MDF-dən və ya model plitələrindən; dəqiqlik və təkrarlanma yüksəkdir;

• əllə — heykəltəraşlar və modelçilər modeli gildən, plastilindən, gipsdən yonur və ya kəsir; heykəl dekoru və restavrasiya üçün lazımdır;

• kombinə edilmiş — frezlənmiş əsas əllə tamamlanır;

• təbii nümunədən — məsələn, onun fakturası lazımdırsa, daşdan.

Model şpaklyovkalanır, cilalanır və örtülür ki, qəlibin səthi hamar olsun, məmulat isə qəlibdən asan çıxsın. Modeli layihələndirərkən çıxarma üçün mailliklər, çökmə, qəlibin ayrılma yeri və gömmə detalların mövqeyi nəzərə alınır. TECHNOFORMA modelləri və qəlibləri öz qəlibləmə sexlərində hazırlayır, buna görə layihə şöbəsi və modelçilər bir 3D model üzrə işləyir.

Restavrasiya vəzifələri və tarixi dekorun bərpası üçün model salamat qalmış fraqmentdən götürülür: onu təmizləyir, lazım gəldikdə itkiləri bərpa edir və qəlib çıxarırlar. İtirilmiş elementlər ölçmələr, fotoşəkillər və analoqlar üzrə yenidən yaradılır. Modelin dəqiqliyi bütün seriyanın dəqiqliyini müəyyən edir, ona görə də model qəlib hazırlanmadan əvvəl memarla razılaşdırılır — foto, 3D skanlama üzrə və ya yerində.

Dövriyyə bir qəlibdən onun dəyişdirilməsinə və ya təmirinə qədər tökülə bilən məmulatların sayıdır. O, qəlibin materialından, relyefin mürəkkəbliyindən, qəlibləmə üsulundan, qəlibdən çıxarmanın səliqəliliyindən və tətbiq olunan ayırıcı tərkiblərdən asılıdır. Sahə üzrə istinad göstəriciləri:

• fanera və taxta qəliblər — onlarla çıxarış;

• silikon qəliblər — silikonun markasından və relyefdən asılı olaraq bir neçə ondan yüzə və daha çoxa qədər;

• şüşə plastik qəliblər — ehtiyatlı istismarda yüzlərlə;

• metal qəliblər — minlərə qədər.

Bunlar zəmanətli rəqəmlər deyil, istinad göstəriciləridir: hər layihədə qəliblərin resursu ayrıca qiymətləndirilir. Tiraj bir qəlibin resursundan böyük olduqda və ya sürətli buraxılış lazım olduqda bir neçə eyni qəlib hazırlanır və paralel tökülür.

Qəlibin resursunu uzatmaq üçün onu müntəzəm olaraq sement südü qalıqlarından təmizləyir, qəlibin materialı ilə uyğun ayırıcı tərkiblərdən istifadə edir, qəlibdən çıxararkən zərbələrə yol vermir və deformasiyasız saxlayırlar. Silikon qəliblər kəsiklərə və bükülmələrə, taxta qəliblər nəmə, şüşə plastik qəliblər isə kənarların qırılmasına həssasdır. Qəlibin yeyilməsi məmulatlarda görünür: relyefin kəskinliyi itir, çapaqlar yaranır, həndəsə pozulur. Buna görə seriyanın ilk və son məmulatlarına nəzarət keyfiyyət yoxlamasının adi prosedurunun bir hissəsidir.

Qəlibin dəyəri onda tökülən bütün məmulatlara paylanır. Buradan GFRC iqtisadiyyatının əsas qaydası: eyni elementlər nə qədər çoxdursa, onların hər biri bir o qədər ucuzdur. Fasadda 200 eyni pəncərə çərçivəsi varsa — qəlibin dəyəri məmulatın qiymətində demək olar ki, görünmür; 200 müxtəlifdirsə — qəliblər əsas xərc maddəsinə çevrilir.

Büdcədə qəliblərin payını necə azaltmaq olar:

1. Layihə mərhələsində ölçüləri və profilləri unifikasiya etmək.

2. Məmulatları müxtəlif kompozisiyalarda yığılan standart hissələrdən hazırlamaq (məsələn, tyaga + bucaq elementi).

3. Bir qəlibin müxtəlif uzunluqda məmulatlar verməsi üçün kəsici içliklərdən istifadə etmək.

4. Qəlibin materialını «ehtiyatla» deyil, real tiraja görə seçmək.

Qəlibin və məmulatın dəqiq dəyərini şirkət layihənin çertyojları üzrə müəyyən edir.

Qəlibdən başqa, məmulatın qiymətinə materiallar, qəlibləmə və bəzəyin əmək tutumu, gömmə detallar, qablaşdırma və çatdırılma daxildir. İri obyekt üçün bu maddələrin nisbəti güclü şəkildə layihədən asılıdır, ona görə də müxtəlif istehsalçıların təkliflərini yalnız eyni məmulat spesifikasiyası üzrə müqayisə etmək düzgündür.

Qəliblərin hazırlanması istehsal qrafikində ilk tökmədən əvvəl başlayan ayrıca mərhələdir. Ardıcıllıq: məmulatın 3D modeli → master-model → qəlib → sınaq tökməsi və yoxlama → seriyalı istehsal. Hər mərhələnin müddəti mürəkkəblikdən və unikal məmulatların sayından asılıdır, ona görə də müddətlər konkret layihə üzrə müəyyən edilir.

Vaxt itirməmək üçün tipik elementlərin qəlibləri birinci növbədə, unikalları isə seriyalı istehsalın başlanması ilə paralel işə salınır. İşçi sənədlərin və etalon nümunənin erkən razılaşdırılması ümumi müddəti istənilən ayrıca mərhələnin sürətləndirilməsindən daha çox qısaldır.

Qrafik planlaşdırılarkən tökülmüş məmulatların daşınmadan əvvəl möhkəmlik yığması üçün vaxt və montaj ardıcıllığı da nəzərə alınır: birinci montaj edilən elementlərin (məsələn, sokol və aşağı qurşaqlar) qəliblərini tamamlayıcı karnizdən əvvəl hazırlamaq məntiqlidir.

Çox korpuslu obyektlərdə qəliblərin unifikasiyası xüsusilə vacibdir. Qroznıdakı «Dubay evləri» yaşayış kompleksində şirkət 30 korpusda 70 000 m² GFRC-nin layihələndirilməsini və montajını yerinə yetirib. Mahaçqaladakı «Qızıl açarlar» yaşayış kompleksində — üç korpusda 12 000 m².

Bütün obyektlər — TECHNOFORMA layihələri bölməsində. Məmulatlara tələblər haqqında — GFRC üçün QOST və normalar məqaləsində.

Fasadda oxşar, lakin eyni olmayan elementlər çoxdursa, layihəçilər unifikasiya variantlarını hələ işçi sənədlər mərhələsində təklif edir — bu, memarlıq ideyasını itirmədən qəliblərin sayını azaltmağın adi üsuludur.