Fasadda barelyeflər və panolar

Fasadda barelyef divar müstəvisindən öz həcminin yarısından az çıxan relyefli təsvirdir: ornament, gerb, süjetli kompozisiya, bitki və ya həndəsi motiv. Pano daha geniş anlayışdır: relyefli, mozaik və ya yastı ola bilən iri dekorativ kompozisiya. Müasir binalarda belə elementlər adətən şüşə liflə armaturlanmış betondan (GFRC) və ya təbii daşdan hazırlanır və mexaniki bərkitmə ilə quraşdırılır.

Seçimdə əsas meyar miqyas və qavrayış nöqtəsidir: relyef onu görəcəkləri məsafədən oxunmalı və qulluq olmadan havaya davam gətirməlidir. Barelyeflər yaşayış komplekslərinin giriş qruplarında, ictimai və inzibati binalarda, mehmanxanalarda, həmçinin ifadəli üslubu olan fərdi evlərdə tətbiq olunur. Digər element növləri Fasadın memarlıq dekoru bölməsində təhlil edilib.

Memarlıqda dərinliyinə və təsvirin formalaşma üsuluna görə bir neçə relyef tipi fərqləndirilir:

Fasad panosu üçün relyefin dərinliyi quraşdırma hündürlüyü və işıqlandırma nəzərə alınmaqla seçilir. Yan günəş işığında hətta dayaz barelyef ifadəli kölgələr verir; şimal fasadında isə naxışı daha kontrastlı və dərin etmək lazımdır.

Relyefin süjeti və üslubu binanın memarlığı ilə müəyyən edilir. Klassik və neoklassik layihələrdə bunlar bitki motivləri (akant, dəfnə budaqları, girlyandlar), kartuşlar, gerblər, alleqorik fiqurlar, meandr və digər antik ornamentlərdir. Ar-deko üçün həndəsiləşdirilmiş günəş şüaları, yelpik motivləri, stilizə olunmuş fiqurlar və pilləli kompozisiyalar səciyyəvidir. Şərq memarlığında — insan təsviri olmayan həndəsi və bitki ornamentləri, xəttatlıq, mürəkkəb ulduzvari şəbəkələr.

Müasir binalar üçün dekorativ barelyef çox vaxt abstrakt plastikaya çevrilir: dalğa, parametrik naxış, iri panellərdə relyefli tekstura. Belə həllər tarixə deyil, işıq və kölgə oyununa əsaslanır.

Süjet seçiminin bir neçə qaydası:

• süjet və miqyas fasadın kompozisiyasını dəstəkləməli, onunla ziddiyyət təşkil etməməlidir;

• çoxmərtəbəli binada yuxarı mərtəbələrdəki xırda detallar görünməyəcək — naxışı iriləşdirin;

• brendlə, yerin tarixi ilə və ya binanın təyinatı ilə bağlı təsvirləri qəlib hazırlanmazdan əvvəl, eskiz səviyyəsində razılaşdırmaq daha yaxşıdır;

• tarixi mühitdəki obyektlərdə relyefin üslubu şəhərsalma tələbləri ilə məhdudlaşdırıla bilər.

GFRC relyefin hazırlanma prosesi bir neçə mərhələdən ibarətdir:

1. Eskiz və model. Memar və ya heykəltəraş eskiz hazırlayır, onun əsasında 3D-model və tikişlər və çəki nəzərə alınmaqla panonun məmulatlara bölünməsi hazırlanır.

2. Master-model. Təbii ölçüdə model kəsilir və ya yapılır; onun üzərində relyef işlənir və sonra razılaşdırılır.

3. Qəlib. Master-model üzrə qəlib çıxarılır. Məmulat təkrarlanırsa, qəlibdən dəfələrlə istifadə edilir.

4. Qəlibləmə. Şüşə lif, qum, sement və su qarışığı qəlibə püskürdülür və ya tökülür, arxa tərəfdə sərtlik tilləri formalaşdırılır və bərkitmə üçün gömülü detallar quraşdırılır.

5. Qəlibdən çıxarma və nəzarət. Möhkəmlik yığıldıqdan sonra məmulat çıxarılır, həndəsəsi və üz səthi yoxlanılır.

«TECHNOFORMA» modelləri və qəlibləri öz qəlibləmə sexlərində hazırlayır, keyfiyyət nəzarəti isə istehsalatın hər mərhələsində aparılır. Şirkətin istehsal meydançası 2 hektardan artıqdır. Təbii daşdan relyef CNC dəzgahlarında kəsilir və əl ilə tamamlanır; bu daha uzun çəkir və məmulat çəkiyə görə nəzərəçarpacaq dərəcədə ağır olur.

Bir neçə kiloqramdan ağır relyefi yalnız yapışqanla bərkitmək olmaz. GFRC və ya daş pano mexaniki üsulla bərkidilir: məmulatın arxa tərəfindəki gömülü detallar vasitəsilə kronşteynlərə, ankerlərə və ya havalandırılan asma fasadın alt sisteminə (karkasına). Sxem hesablama ilə müəyyən edilir; burada məxsusi çəki, külək yükü, temperatur deformasiyaları və əsasın tipi nəzərə alınır.

Praktiki tələblər:

• ankerləmə — daşıyıcı əsasa (beton, dolu kərpic); boşluqlu materiallarda qoparma sınağı ilə yoxlanılan xüsusi ankerlər tətbiq olunur;

• pano panelləri arasında deformasiya tikişləri saxlanılır, sonra layihəyə görə hermetikləşdirilir və ya açıq qalır;

• bərkitmənin bütün polad elementləri — antikorroziya müdafiəsi ilə və ya paslanmayan poladdan;

• relyefin üst tilində su axıdıcı və ya meyil olmalıdır ki, su məmulatın arxasına axmasın.

Havalandırılan asma fasad sisteminə quraşdırıldıqda pano üzlüyün bir hissəsinə çevrilir: onun gömülü detalları hələ layihələndirmə mərhələsində bələdçilərin addımı ilə uzlaşdırılır.

Barelyeflərə və panolara müxtəlif tipli binaların fasadlarında rast gəlinir. Tipik tətbiq halları:

• Yaşayış komplekslərinin giriş qrupları — portalın üstündə relyefli friz, ornamentli pilyastrlar, kompleksin adı olan kartuşlar.

• İctimai binalar — universitetlər, teatrlar, inzibati binalar; burada relyef qurumun təyinatını və ya simvolikasını əks etdirir.

• Mehmanxanalar və kurort kompleksləri — regionla bağlı tematik panolar, ornamentli qurşaqlar.

• Fərdi evlər — pəncərələrin üstündə kiçik əlavələr, gerblər, hasar və darvazalarda panolar.

• Müasir ofis binaları — yastı üzlüyə alternativ kimi iri formatlı panellərdə abstrakt relyefli plastika.

Bütün hallarda işıqlandırma düşünülübsə, relyef qazanır: iti bucaq altında memarlıq işıqlandırması kölgələri vurğulayır və naxışı axşam da oxunaqlı edir.

Uğurlu nəticənin daha bir şərti relyefin qalan dekorla uzlaşmasıdır. Fasadda artıq karnizlər, pəncərə çərçivələri və qurşaqlar varsa, pano onların proporsiyalarını və profilini davam etdirməli, təsadüfi əlavə kimi görünməməlidir. Buna görə relyefi fasad təhvil verildikdən sonra əlavə etmək yox, üzlüyün digər elementləri ilə eyni vaxtda layihələndirmək daha yaxşıdır.

Şirkət layihələndirmə ilə GFRC üzlüyü, xüsusilə, Dağıstandakı «Al-Qasr» mehmanxana kompleksində (4 korpus, 11 mərtəbə, 24 000 m² GFRC) və Qroznıdakı Çeçen Dövlət Universiteti binasında (12 000 m² GFRC, layihələndirmə və şef-montaj) icra edib. Hər obyekt üzrə həllərin tərkibi və fotoşəkillər layihə səhifələrindədir.

Daha çox obyekt — TECHNOFORMA layihələri bölməsində. Eyvan dekoru barədə Eyvan dekoru: məhəccərlər, plitələr, kronşteynlər məqaləsində oxuyun.